Wat levert waterzijdig inregelen op?

Water zoekt de weg van de minste weerstand. De radiator dicht bij het toestel krijgt daardoor meer dan hij nodig heeft en de kamer aan de andere kant van het huis het restje. De bewoner draait de thermostaat hoger, het toestel stookt warmer, en het verschil wordt groter in plaats van kleiner. Inregelen doorbreekt dat door per radiator vast te leggen hoeveel water er langs mag.

Eerst comfort, dan pas verbruik

De volgorde doet ertoe. Het eerste wat u merkt is dat de kamer die altijd achterbleef meekomt. Pas daarna komt het tweede effect: omdat er geen kamer meer achterblijft, kan de aanvoertemperatuur omlaag zonder dat iemand het koud krijgt.

Wie het andersom verkoopt, verkoopt een besparing die alleen op papier bestaat. Een installatie die tien graden koeler draait maar waarin de slaapkamer niet warm wordt, is geen verbetering.

Waar het in dit werkgebied het meeste oplevert

Bij grote huizen met lange leidinglopen. Wassenaar verstookt 1.244,9 kubieke meter gas per woning per jaar, Voorschoten 870,0 en Oegstgeest 834,9. Dat verschil met de rest komt niet doordat daar grotere ketels hangen maar doordat daar grotere huizen staan, met aanbouwen, souterrains en zolderkamers aan het eind van een lange tak.

In zo'n woning is tien graden van de aanvoertemperatuur afhalen een reëel doel, en bij dat verbruik merkt u dat elk stookseizoen.

En waar het niet om besparen gaat

Achter een afleverset ligt de aanvoertemperatuur vast en is er geen brander die een slechte verdeling kan maskeren. In Schollevaar zit rond de 90 procent van de woningen op het net en in de Oegstgeester wijk De Kwaak 80 procent, en daar is inregelen geen besparingstruc maar de manier om het comfort terug te krijgen.

Er is wel een tweede effect dat op een warmtenet in uw voordeel werkt: een goed ingeregelde installatie koelt het water verder af voordat het teruggaat naar het net, en dat is precies het gedrag waar zo'n systeem op is ontworpen.

De verdeler, niet de radiatoren

In Pijnacker en Waddinxveen ligt het anders. Dat zijn met 78,0 en 78,2 procent van voor 2000 de jongste plaatsen hier, met vloerverwarming beneden en een verdeler in een kast onder de trap. In veel van die woningen staan de doorstroommeters nog precies zoals ze bij de oplevering zijn achtergelaten: allemaal gelijk.

Dan heeft de langste lus, meestal naar de kamer aan de tuinzijde, structureel te weinig doorstroming. Dat is met instellen op te lossen en niet met een groter toestel, en het is ook niet iets wat u zelf moet proberen: een lus die dicht komt te staan merkt u pas weken later.

Wanneer inregelen niet het antwoord is

Als er simpelweg te weinig water bij de radiator kan komen. In de diepe panden langs de Gouwe en de Oude Rijn, in Gouda, Alphen aan den Rijn en Bodegraven, is bij elke aanbouw een radiator bijgekomen zonder dat het geheel opnieuw werd doorgerekend. Zo'n radiator hangt aan het eind van een lange of te dunne tak.

Daar helpt geen enkele ventielstand. Wij meten dat eerst en zeggen het als de leidingloop de beperking is, in plaats van de ventielen anders te zetten en te hopen. Dat is een eerlijker antwoord dan een rekening voor werk dat het probleem niet raakt.

Het huiswerk voor later

Een woning die op een lagere aanvoertemperatuur comfortabel blijft, is een woning die klaar is voor een warmtepomp of voor een warmtenetaansluiting. Dat is hier geen verre toekomst: in Pijnacker ligt op 49,0 procent van de daken zonnestroom, in Bodegraven op 46,9 procent en in Waddinxveen op 41,7.

Veel woningen hebben elektrisch dus al een stap gezet terwijl de waterzijde nog op 80 graden is afgestemd. Inregelen is dan geen verbetering maar de voorwaarde voor de stap erna.

Kort samengevat

• Eerst komt de kamer die achterbleef mee, daarna pas kan het verbruik omlaag.
• In grote huizen met lange leidinglopen is de winst het grootst.
• Achter een afleverset gaat het om comfort en om een koelere retour, niet om besparen.
• In nieuwbouw met vloerverwarming zit het werk in de verdeler, niet in de radiatoren.
• Komt er te weinig water bij de radiator, dan lost instellen niets op.
• Een ingeregelde installatie is de voorwaarde voor een warmtepomp of een warmtenet.

Inregelen is geen truc maar rekenwerk, en het resultaat hoort op papier te staan: per ruimte welke voorinstelling er is gekozen en waarom. Zonder die vastlegging kan niemand er later op voortbouwen, ook wijzelf niet.